Aleksandre Kazbegi aşkı

Kafkas Aşkı” adlı yazımda Aleksandre Kazbegi’nin (1848-1893) Türkçe çevirilerinden söz etmiştim. Bu Gürcü yazarı Türkçeye çeviren ilk kişinin Niyazi Ahmet Banoğlu (1913 – 1992) olduğu bu yazımdan da anlaşılıyor. Ancak o yazıyı yazarken Banoğlu’nun başka bir soyadıyla Gürcüceden çeviri yapmış olduğunu bilmiyordum. Ne var ki insan bir kere yazma macerasına sürüklenince, maceranın sonu gelmiyormuş. Şimdi yeni bir keşifle yüz yüzeyiz. Bir de ne hikmetse, Aleksandre Kazbegi’nin eserlerini çevirmek gibi bir aşk varmış eskiden. Banoğlu’ndan sonra bunu Ahmet Özkan Melaşvili‘de de görüyoruz.

Screenshot 2018-08-07 15.36.05

Nadir Kitap adlı kitap satış sitesinde Kafkas Hikayeleri adlı kitap karşıma çıkınca, yeni bir yazı macerası peşinden gitmek zorunda kaldım ve bu yazıyı yazdım. Kafkas Hikayeleri’nin yazarı olarak karşıma Aleksandr Kazbek çıkmıştı. Aleksandre Kazbegi’nin adı bu şekilde, biraz farklı yazılmıştı. Vakit Kütüphanesi’nden çıkmış 115 sayfalık kitabın çevirmeninin Niyazi Ahmet Okan olduğu yazıyordu. Okan’ın Banoğlu’ndan başkası olmadığını tahmin etmek zor değil. Vakit Kütüphanesi’nin Vakit gazetesinde tefrika edilmiş roman ve öyküleri kitap olarak yayımladığını biliyoruz. Bundan dolayı Kafkas Hikayeleri’nin de önce gazetede tefrika edildiğini, sonra kitaplaştırıldığını söyleyebiliriz. Nadir Kitap, bu kitabın 1937 yılında yayımlandığını belirtmiş. Sitenin kayıtlarında bir kütüphaneden tasfiye edilmiş olduğu belirtilen bu kitabın küçük ebatta basıldığını öğreniyoruz. Buna bir tür cep kitabı diyebiliriz. Nitekim Nadir Kitap sitesinde satışta olan başka bir Kafkas Hikayeleri adlı kitapla ilgili verilen bilgide kitabın, Vakit cep kitaplarının 9 numaralı kitabı olduğunu öğreniyoruz. Kitap kapağında da aynı bilgilerin yer aldığı görülmektedir. Kitap 9,5×13 ebatlarında ve 117 sayfa olduğu belirtilmiş.

Screenshot 2018-08-07 15.58.51

Bu yazı macerasına burada son vermek olmaz; bu noktada Milli Kütüphane’nin katalog bilgilerine uzanmamız gerekiyor. Milli Kütüphane’deki kayda göre Kafkas Hikâyeleri’ni Niyazi Ahmet Okan Gürcüceden çevirmiş. Niyazi Ahmet’in (Banoğlu veya Okan) Gürcüceden çeviri yapması beni 1980’lerin sonlarına, o döneme dair bir anıma götürdü. Niyazi Ahmet Banoğlu’na Gürcüce bilip bilmediğini sormuştum ve bana şöyle cevap vermişti: “Eskiden biliyordum, ama unuttum”. Çeviri yapacak düzeyde bir dili insanın sonradan unutması nasıl mümkün olabilir? Bu bana hiç inandırıcı gelmediği için Niyazi Ahmet Banoğlu’nun İstanbul’daki Gürcü Katolik Kilisesi rahipleriyle birlikte bu çeviri işini kotarmış olabileceğini düşünüyorum. Örneğin bir ya da birden fazla kişi hikâyelerin Türkçeye  aktarmış, Banoğlu da not etmiş olabilir; ama bunu kanıtlayacak durumda değilim. Milli Kütüphane kayıtlarında Kafkas Hikayeleri’nin basım tarihi olarak 1936 yılı verilmiş. Kitabın 117 sayfa olduğu ve Vakit Kütüphanesi’nce yayımlandığı notu düşülmüş. Oysa Kafkas Hikayeleri’nin Vakit cep kitaplarının 9 numaralı kitabı olduğu ve 1937’de basıldığı kapağından da anlaşılmaktadır.

Şimdi gelelim yazının sonuç kısmına: Bütün bir geçmiş bilinmediği ve araştırma da yapılmadığı için Türkçede Gürcü edebiyatı üzerine ilk bilgilerin bir derleme kitap olan Gürcüstan kitabında yer aldığı sanılıyor. Bu yanlış bilgiye öğrenci tezlerinde de rastlanıyor. Oysa biraz araştırma yapınca Gürcü edebiyatını Türkçeye çeviren ilk kişinin Niyazi Ahmet Banoğlu olduğunu ve çevirinin 1930’lara kadar geri gittiğini öğreniyoruz. Ancak bu çevirilerin niteliği ve çevirmenin bu çevirileri Gürcüceden kendisinin yapıp yapmadığı ayrı bir konu. Hiç kuşkusuz, şüpheci yaklaşımı da korumak gerektiğini düşünüyorum. Ancak bir kitapta, Gürcüceden çeviren Niyazi Ahmet Okan yazıyorsa, kitap bilgisi açısından bunu doğru kabul etmemiz gerekiyor. Biz ancak bu çevirinin iyi bir çeviri olup olmadığı üzerine konuşabiliriz.

Gürcü edebiyatının Türkçe çevirisinin öncüsünün kim olduğu sorusunun cevabını sarsacak, tabuları yıkacak daha neler keşfedeceğiz kim bilir?!

PARNA-BEKA ÇİLAŞVİLİ

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s